Agenda

Wandel durch Handel

   Tot de belangrijke geopolitieke gevolgen van Poetins roofoverval op Oekraïne behoort de enorme draai die de grootste lidstaat van de Europese Unie, Duitsland, heeft moeten maken – zowel economisch als militair. Wat tot 24 februari ondenkbaar was, is inmiddels al gebeurd: Duitse wapenleveranties in een Europese oorlog. Wat daarmee feitelijk ten einde komt, is meer dan een halve eeuw Ostpolitik. Voor andere Europese landen behoort wantrouwen jegens Rusland tot hun tweede natuur. Dat geldt uiteraard allereerst voor Polen, dat vanaf de Poolse Delingen altijd vrezen moest tussen twee machtige buren gemangeld te worden.

   Maar het geldt ook voor Groot-Brittannië, dat al sinds tenminste twee eeuwen Rusland als een gevaarlijke rivaal beschouwt; ook de huidige spanningen tussen Moskou en Londen bestonden al veel langer, en Boris Johnson hervindt nu een klassieke Britse rol van Churchilliaanse onverzoenlijkheid. En in het verlengde van Londen is dat – na het vierjarige interval van Trump – tevens in Washington het geval. Voor Rome en Madrid, veel meer op het zuiden dan op het oosten gericht, vormt Rusland historisch amper een thema, en in Parijs poogt Macron, passend bij de oude Franse neiging om á la De Gaulle een soort middenpositie in te nemen, zich als bemiddelaar op te werpen, tot dusverre zonder veel resultaat.

   De langzame, late en nog steeds halfslachtige draai van Berlijn, waar men lang – en dat geldt niet alleen voor Gerhard Schröder die zijn ziel aan het Kremlin heeft verkocht – voor het despotische en agressieve karakter van het Poetinregime de ogen had gesloten, valt niet los te zien van de economische verstrengeling tussen Duitsland en Rusland gedurende de afgelopen decennia, waarbij Schröders politiek de facto onder Merkel is voortgezet. Zeer lang is men daarom in Berlijn het geopolitieke karakter van Nordstream blijven ontkennen.

   Overigens heeft Nederland weinig recht om dienaangaande met verwijten te komen: diezelfde neiging tot ontkenning van het onvermijdelijk geopolitieke karakter van economische relaties is in Den Haag diepgeworteld. Ook daar staat nu bij het nemen van sancties het eigen economisch belang en de angst voor protesten van machtige lobby’s indien hun belangen onder zulke sancties lijden, hoog genoteerd. Denk aan de lamlendige aanpak van het Russische oligarchengeld op de Zuidas. En in feite gold dat tot voor kort ook voor de antipolitieke Nederlandse kijk op Nordstream, die niet erg van de Duitse verschilde.

   En net als Duitsland was ook Nederland de decennialang nalatig in het op peil houden van de krijgsmacht, zich wentelend in het gelukzalige idee dat met de Val van De Muur het einde van de geschiedenis aangebroken en een periode van eeuwigdurende vrede begonnen was. De rancune van Poetin is stelselmatig onderschat, waarschuwingen over zijn revanchisme werden weggewuifd. De kansen die de Russische markt voor de eigen handel beloofde, stonden voorop.

   Vooral in Duitsland was het Nie wieder Krieg al na 1945 tot een breed gedeeld grondbeginsel geworden, dat na 1989 moeiteloos kon worden voortgezet. Tot 1989 wist men zich in Duitsland, waar het NAVO-oproepen tot meer militaire verantwoordelijkheid betrof, achter twee argumenten te verschuilen: Duitsers schieten niet op Duitsers, en: hebben jullie in het verleden niet al genoeg Duitse soldaten in Europa gezien? Dat laatste deed het ook ná 1989 nog heel lang goed.

   Was, gezien Ruslands huidige onverhulde agressie, daarmee de hele Duitse Ruslandpolitiek, mede gebaseerd op het uitgangspunt Wandel durch Handel, a priori fout? Dat gaat veel te ver. In de eerste decennia vanaf Willy Brandt kan zij, ook met de kennis van nu, als succesvol worden beschouwd. Tot de Val van de Muur – die slechts door zeer weinigen werd voorzien – bood zij binnen de vanwege de kernwapens als onwrikbaar beschouwde machtsblokken mogelijkheden tot ontspanning, ook op puur menselijk vlak. Het afnemende wantrouwen tussen Oost en West maakte uiteindelijk onder Gorbatsjov een doorbraak mogelijk, uitlopend op de terugkeer naar Europa van de westelijke Sovjet-satellieten, die zonder dat moeilijk denkbaar was geweest. De groeiende economische interdependentie na 1989 hield wel degelijk zinnige beloftes op vreedzame coëxistentie in.

   Maar er zijn nadien door Europa twee grote fouten gemaakt, nog los van de verwaarlozing van de eigen defensie voor geval van nood. Dat is enerzijds dat Europa, samen met de eigen neoliberale afbraak van de staat en vermarkting van cruciale algemene nutsvoorzieningen op energiegebied, zich vervolgens veel te afhankelijk heeft gemaakt van Russische fossiele grondstoffen. Economisch goedkoop is politiek duurkoop gebleken: de enorme Duitse en Italiaanse gasimport uit Rusland verhindert nu een snelle omschakeling die de permanente aanvulling van Poetins oorlogskas lamlegt. Waarbij kennelijk de staat niet in staat is om bij de grote energiebedrijven in eigen land naleving van de sancties af te dwingen.

   En de tweede fout, is dat men deze conciliante politiek veel te lang heeft volgehouden, ook toen, vooral in het tweede decennium van deze eeuw, duidelijk werd dat het met Rusland volledig de foute kant opging. Dat Poetins politieke koers een wezenlijk andere is dan die van Jeltsin, en zeker die van Gorbatsjov, heeft men te lang niet willen zien, omdat het voortzetten van de handel, op basis van dat niet-willen-zien, te profijtelijk was.

   Daarmee is niet met terugwerkende kracht de hele Duitse verzoeningspolitik vanaf de jaren ’70 gediskwalificeerd. Wie dat doet, omdat op Gorbatsjov Poetin is gevolgd, diskwalificeert daarmee ook de westerse verzoeningspolitiek jegens Duitsland ná 1919, omdat op Ebert en Stresemann na 1933 Hitler is gevolgd. Alleen: zoals men indertijd tegen beter weten in te lang bleef hopen dat Hitler voor fatsoen en rede vatbaar zou zijn, zo heeft men dat ook te lang bij Poetin gedaan.

Thomas von der Dunk, 30 mei 2022

Europese BewegingWandel durch Handel
read more

Possible Futures of Europe

Tussen juni en december van dit jaar vinden zeven thematische wereld-cafés over mogelijke toekomsten van Europa. De bijeenkomsten worden georganiseerd door de EBN, de Vertegenwoordiging van de Europese Commissie in Nederland en het Liason Office van het Europese Parlement in samenwerking in samenwerking met vele andere partijen.

Deelnemers aan de wereld-cafés zijn mensen met actieve interesse in de urgente sociale, economische en culturele transities, en Europa’s ondersteunende rol om die te versnellen.

Doel van de bijeenkomsten is:

  • een gezamenlijike verkenning van de praktische mogelijkheden om grote urgente transities te versnellen. Identificeren van interfaces met Europese agenda’s.
  • Highlighten van de specifieke, concrete rollen van oude en nieuwe civiele netwerken, initiatieven en organisaties en van kenniscentra
  • Het produceren en implementeren van praktische  suggesties en vergroten van creatieve samenwerking.

De 7 thema’s zijn:

Voor informatie: gmvanheteren@xs4all.nl

Europese BewegingPossible Futures of Europe
read more

EUROPE OPEN PODIUM GREAT SUCCESS

On Sunday February 26, 2017, 150 people gathered in cultural center De Balie in Amsterdam for a hugely energizing meet-up in search of new vital frames for Europe. While Europe is in turmoil and fear of collapse, new initiatives are popping up in many places. These constructive initiatives cover a lot of ground: from dealing with new economic models, new policies for human rights, or new respect for rule of law to developing a broader sense of security, a more inclusive sense of the public sphere, or stressing new global equity and different international relations strategies.

Europe Open Podium yielded several rich discussions. Every half hour a short pitch or dialogue (10 minutes) took place on the Salon Stage, followed by conversations with the speakers and participants.

The EBN was one of the initial hosts, rapidly joined by European Alternatives, Reclaim Europe partners, Bridging Europe, students of SIB, representatives of the Commons Network/European Commons Assembly, active youthgs of Happy Chaos, innovators of Network Democratie, De Beweging, Diem25, Open Knowledge International, Europeana, the Pulse of Europe, We25Million, Are We Europe (AWE), the Spring to Come Foundation, the GeoffreyNice Foundation, Europa Arena and many others…

Our aim was to explore the potential for new alliances, new forms of democracy, and new relations of Europe with the world. The event was also meant to connect people, active in The Netherlands around such topics. Both aims were met. And the feedback on the meet-up was great.

This is the reason why during a brief meeting of the key organizers on March 3, we have decided that Europe Open Podium will continue, and will get a follow-up in the weeks after the Dutch elections.

For the program see: pdf

The various podium dialogues of Europe Open Podium can be found in the three-part You Tube registration below.

 

Part 1

 

 

https://www.youtube.com/watch?v=ExTTUrbb3nU

 

Part 2

 

 

https://www.youtube.com/watch?v=gT_O2tXC-ig

 

Part 3

 

 

https://www.youtube.com/watch?v=gwijokWQXCc&t=70s

administrator_ebnEUROPE OPEN PODIUM GREAT SUCCESS
read more

Europa panels in G10 festival groot succes

Op 1 en 2 april 2016 vond in Amsterdam in de Westerkerk en de Beurs van Berlage het eerste G10 Festival van Economie en Filosofie plaats. In een serie lezingen en fora gaven economen en filosofen van internationale allure hun visie op de ontwikkelingen van de samenleving in de komende tien jaar. Internationaal vermaarde kritische denkers als Zygmunt Bauman, Paul Mason en Slavoj Zizek namen aan het festival deel.

Twee op Europese ontwikkelingen gerichte fora waaraan de EBN bijdragen heeft verleend, trokken forse belangstelling.
Op vrijdag 1 april gingen Oxford professor Jan Zielonka (auteur van Is the EU doomed), Mathieu Segers en Jan Pronk o.l.v. Godelieve van Heteren met elkaar in discussie in een forum getiteld: Is Europe Doomed? De druk op Europa neemt zienderogen toe. Financiële crises, migratiestromen naar Europa, landen die een exit overwegen. Veel mensen vragen zich af wat ‘Europa’ nog precies betekent. EU en Europa zijn niet meer identiek: Europa staat voor culturele democratische waarden en de EU kleeft het stigma aan een organisatie te zijn conform een kartel, in ieder geval veel minder democratisch dan gewenst. Echter, is dit de hele waarheid?
De drie sprekers, kritische kenners van Europese ontwikkelingen spraken vanuit nogal verschillende perspectieven: politiek-filosofisch, historisch, politiek-globalistisch. Jan Zielonka – van wiens boek ‘Is the EU doomed’ uit 2014 de titel was afgeleid – stelde dat de EU slechts in bescheiden vorm zal overleven, maar dat Europa een sterke toekomst tegemoet kan zien vanwege allerlei andere vormen van afhankelijkheid tussen Europese mensen: in stedelijke netwerken, regio’s, civiele samenwerkingsverbanden, die kunnen leiden tot nieuwe impulsen. Mathieu Segers keek in een mooi essay kritisch en met langere adem naar het proces van Europese integratie en onderlijnde ook de rol van de transatlantische relatie, Jan Pronk leverde commentaar op hoe Europa en de EU vanuit mondiaal perspectief en bevroeg allerlei courante lokale democratiseringsinitiatieven vanuit de vraag of die afdoende zullen blijken om de nieuwe geglobaliseerde machten nog in te bedden.

Een groot forum op zaterdag 2 april met BBC/Channel4 journalist Paul Mason, en Willem Schinkel, Marli Huijer, Slavoj Zizek, Zygmunt Bauman en Brigitta Jonsdottir ging in op de vraag of en hoe Europa de grote uitdagingen van dit moment (o.a. financiele crises, migratie) kan benaderen. Het forum stond nadrukkelijk ook stil bij de verschillende manieren waarop crises worden ‘geframed’.

Uitgebreide verslagen binnenkort op de website van het G10 festival (http://www.g10vandeeconomie.nl). Hier vast enkele foto’s.

G10 Bauman en Imme_ 2 april 2016 G10 G10 Forum Europe Resilience Beurs van Berlage 2 april 2016 G10 Is EU doomed April 1- 2016 G10 Zizek IMG_9333

administrator_ebnEuropa panels in G10 festival groot succes
read more